Армения, как туристическое направление, пользуется большим спросом у россиян. Но скоро туристы из России смогут знакомиться не только с памятниками богатейшей армянской истории и культуры, но также и с русским следом, местами боевой славы двух братских народов.

Представительство Россотрудничества в Армении почти год работает над интерактивной мультимедийной картой,  на которой отмечены памятники исторического наследия русско-персидских и русско-турецких войн XIX  века.

И вот, пилотная версия проекта  представлена  в Национальной академии наук РА. В обсуждении приняли участие ведущие эксперты в области истории, среди которых академик-секретарь Отделения арменоведения и общественных наук НАН РА Ю.М. Суварян,   директор Института истории НАН РА А. А. Мелконян,   академик и эксперт НАН РА Р. А. Сафрастян, директор научно-исследовательского института древних рукописей им. М. Маштоца В.А. Тер-Гевондян, директор Института востоковедения НАН РА Р. П. Казарян, декан исторического факультета ЕГУ Э. Г. Минасян, доктор исторических наук В.Г. Тунян, также советник Посольства Российской Федерации в РА А. И. Новиков и др. От сферы туризма выступил председатель Армянской федерации туризма М. Апресян.

Карта представляет из себя интерактивную  кликабельную инфографику. На ней указаны геолокации, виды (исторические и современные), а также описание мест сражений и захоронений героев русско-турецких и русско-персидских войн, памятников и крепостей.

Как же работает карта? Пользователи, кликнув на обозначения  на карте, могут познакомиться не только с историей, описанием места сражения, памятника, но и с уникальными архивными материалами, которые обнаружены в ходе исследовательской работы. 

На данный момент на карте отражены 50 объектов исторического наследия русско-турецких и русско-персидских войн. 

Карта была презентована научному сообществу и представителям туриндустрии для того, чтобы в перспективе дополнять в неё информацию. В ближайшее время она будет доступна интернет-пользователям и туристам. Планируется, что у объектов и достопримечательностей,  обозначенных на карте, будут установлены таблички с QR-кодом для приложений на смартфонах.

«Армения была ареной боевых действий между Россией и соперничавшими с ней за Кавказ Персидской и Османской империями. Идея этого проекта состоит в том, чтобы собрать и сохранить на доступной платформе сведения о воинской славе и русско-армянском взаимодействии во время войн прошлых столетий. Есть много малоизвестных, а то и совсем неизвестных фактом об этом», —  отметил  руководитель представительства Россотрудничества в Армении Вадим Фефилов.

По его словам, совместные исторические проекты очень важны для сближения нынешнего и будущих поколений, поэтому он рассчитывает на активное содействие академического сообщества Армении.

Директор Института истории НАН РА Ашот Мелконян отметил, что очень отрадно, что инициатива исходит от российской стороны.

«По теме русско-армянских отношений существует огромная литература, и мы, историки, благодаря российским исследователям XVIII-XIX вв. защитили кандидатские и докторские диссертации...», — сказал во время обсуждения Ашот Мелконян, перечисляя основную литературу, которую можно использовать в дальнейшей работе.

Продолжая дискуссию, доктор исторических наук Валерий Тунян посоветовал обратить особое внимание на политический компонент периода русско-турецкой войны 1877-1878 гг. По его мнению, нужно учесть влияние и деятельность  армянского духовенства и содействие армян Нахичевани в деле победы.

Помимо исторической состовляющей, председатель Армянской федерации туризма Мехак Апресян отметил возможные пути, с помощью которых использование карты станет более практичным как для жителей Армении, так и для туристов.

Поводя итоги, отметим, что проект в целом получил одобрение,  была достигнута договоренность о сотрудничестве и содействии проекту со стороны историков и научных работников НАН РА.

***

Բերդեր, մարտադաշտեր, հուշարձաններ և տաճարներ. քարտեզ ոչ միայն պատմաբանների, այլև զբոսաշրջիկների համար

Հայաստանը, որպես զբոսաշրջային ուղղություն, մեծ պահանջարկ ունի ազգությամբ ռուս մարդկանց շրջանում։ Սակայն շուտով Ռուսաստանից ժամանած զբոսաշրջիկները կկարողանան ծանոթանալ ոչ միայն հայոց պատմական ու մշակութային ժառանգության հետ, այլև ռուսական հետքի, երկու եղբայրական ժողովուրդների ռազմական փառքի վայրերին։

Ռոսսոտրուդնիչեստվո ներկայացուցչությունը Հայաստանում մոտ մեկ տարի է, ինչ աշխատանք է տանում ինտերակտիվ մուլտիմեդիոն քարտեզի վրա, որտեղ նշված են 19-րդ դարի ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմների պատմական ժառանգության հուշարձանները։

Եվ ահա, ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայում  ներկայացվեց նախագծի փորձնական, նախնական տարբերակը։ Քննարկմանը մասնակցում էին պատմության ոլորտի առաջատար փորձագետներ, այդ թվում՝ ՀՀ ԳԱԱ Հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար Յ.Մ. Սուվարյանը, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Ա.Ա.Մելքոնյանը, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, փորձագետ Ռ.Ա.Սաֆրաստյանը, Մ. Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Վ.Ա. Տեր-Ղևոնդյանը, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն Ռ.Պ.Ղազարյանը, ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի դեկան Է.Գ.Մինասյանը, պատմական գիտությունների դոկտոր Վ.Գ. Թունյանը, ինչպես նաև ՀՀ-ում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանության խորհրդական Ա.Ի.Նովիկովը և այլք: Զբոսաշրջության ոլորտից ելույթ ունեցավ Տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի նախագահ Մ. Ապրեսյանը:

Քարտեզը իրենից ներկայացնում է ինտերակտիվ ինֆոգրաֆիկա: Այն պարունակում է վիզուալ և տեքստային տարբերակով ցուցադրված աշխարհագրական դիրքեր, տեսարաններ (պատմական և ժամանակակից), հուշարձաններ և ամրոցներ, ինչպես նաև ռուս-թուրքական և ռուս-պարսկական պատերազմների մարտերի և հերոսների թաղման վայրերի նկարագրություն։

Ինչպե՞ս է այն աշխատում: Սեղմելով քարտեզում երևացող նշանների վրա՝ օգտատերերը կարող են ծանոթանալ ոչ միայն կոնկրետ պատմական իրադարձության պատմությանը, մարտադաշտի, հուշարձանի նկարագրությանը, այլ նաև հետազոտական աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերված եզակի արխիվային նյութերին։

Այս պահին քարտեզում արտացոլված են ռուս-թուրքական և ռուս-պարսկական պատերազմների պատմական ժառանգության 50 օբյեկտներ։

Քարտեզը ներկայացվել է գիտական հանրությանը և զբոսաշրջության ոլորտի ներկայացուցիչներին՝ հետագայում տեղեկատվությունը համալրելու նպատակով։ Մոտ ապագայում այն հասանելի կլինի համացանցի օգտատերերին ու զբոսաշրջիկներին։ Նախատեսվում է, որ քարտեզի վրա նշված օբյեկտներն ու տեսարժան վայրերը կունենան սմարթֆոնների հավելվածների QR կոդով ցուցանակներ։

«Հայաստանը ռազմական գործողությունների ասպարեզ էր Ռուսաստանի և Պարսկական ու Օսմանյան կայսրությունների միջև, որոնք նրա հետ մրցում էին Կովկասում սեփական ազդեցությունը մեծացնելու նպատակով։ Այս նախագծի նպատակն է հավաքել և հասանելի հարթակում պահպանել անցյալ դարերի պատերազմների ընթացքում ռազմական կարևոր դրվագների և ռուս-հայկական փոխգործակցության մասին տեղեկատվություն։ Այս մասին շատ քիչ հայտնի կամ նույնիսկ բոլորովին անհայտ փաստեր կան»,- ասել է Հայաստանում Ռոսսոտրուդնիչեստվո ներկայացուցչության ղեկավար Վադիմ Ֆեֆիլովը:

Նրա խոսքով, համատեղ պատմական նախագծերը շատ կարևոր են ներկա և ապագա սերունդներին համախմբելու համար, ուստի նա հույս ունի, որ Հայաստանի ակադեմիական համայնքը կցուցաբերի ակտիվ աջակցություն այս պրոյեկտի շրջանակներում:

ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը նշեց, որ շատ ուրախալի է, որ այսպիսի նախագծի նախաձեռնողը հենց ռուսական կողմն է։

«Ռուս-հայկական հարաբերությունների թեմայով հսկայական գրականություն կա, և մենք՝ պատմաբաններս, 18-19-րդ դարերի ռուս հետազոտողների շնորհիվ է, որ կարողացանք պաշտպանել մեր թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունները...»,- քննարկման ժամանակ ասաց Աշոտ Մելքոնյանը՝ թվարկելով այն հիմնական գրականությունը, որը կարելի է օգտագործել այս պրոյեկտի շրջանակներում:

Շարունակելով քննարկումը, պատմական գիտությունների դոկտոր Վալերի Թունյանը խորհուրդ տվեց հատուկ ուշադրություն դարձնել 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակաշրջանի քաղաքական բաղադրիչին։ Նրա կարծիքով՝ հաղթանակի գործում անհրաժեշտ է հաշվի առնել հայ հոգևորականների ազդեցությունն ու գործունեությունը, ինչպես նաև Նախիջևանի հայերի օգնությունը։

Ի լրումն պատմական բաղադրիչի՝ Հայաստանի Տուրիզմի ֆեդերացիայի նախագահ Մեխակ Ապրեսյանը նշեց այն հնարավոր ուղիները, որոնցով քարտեզի օգտագործումն ավելի գործնական կդառնա ինչպես հայաստանցիների, այնպես էլ զբոսաշրջիկների համար։

Ամփոփելով՝ նշենք, որ նախագիծը հավանության արժանացավ, ինչի արդյունքում համագործակցության պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց ՀՀ ԳԱԱ պատմաբանների և գիտնականների հետ ծրագրին աջակցելու վերաբերյալ։